|
Poblado
Areas
Sumario
Compras |
IDIOMA GITANO, CALÓ O CALÉ Idioma gitano : caló o calé abad: telané (m) abajo: abajiñé, brostalé, aostelé abarquillado (-a): aberdolé, aberdollí abastecer: maturnar abatimiento: traquí abecedario: rotuñularí abedul: yorbo (m) abeja: jernimachí (f) abismo: butrón ablandar: sosclayar abrasar: bengebar abrigado (-a): acruñao, acruñí abrigarse: acruñar abrigo: acruñé abril: quinglé abrir: gucarar abrochado: atachonado abrochar: trensar absolver: sordicar abuela: paparuñí (f), batipurí (m), beripapí (m) abuelo: batipuró (m), tesqueló (m) abultado: barial abundancia: baribustré, sobraunchó abundar: butembar acá: acoí, oté acallar: sonsonichar acariciar: ajelar aceite: ampió aceituna: zetalla acento: querrentó aceptar: cambrar acercar: arpujar acertar: sinisar achaque: chijé achicar: chimorrar achicharrar: bengebar acoger: ustilelar, alollar acompañamiento: sarsalé acompañar: sarsalar acontecer: sinabar acordar: engallar, ojarar acortar: chimoquerar acosado (-a): ampuchao, ampuchí acosar: ampuchar acostumbrar: bedar acotar: achinar activo: caré acto: goliché actor: paró actriz: parí actualmente: sejonía acudir: achorgornar, catanar acusador: bufaire acusar: saplar adelantado (-a): sujalé, sujallí adelantar: chirimijar adelante: algial adentro: enrén, urró adherir: diñobelar adinerado (-a): ajandorrás, ajandorrí adivinadora: chuanjañí adivinar: timujiar admiración: tripasarí admirar: cibar admitir: cambrar adoctrinar: chirijar adolescente: chaborró adonde: anduque adondequiera: docambé adorado: bujirí adorar: bujirar adormecer: asobar adornar: adojar adorno: atojo adúltera: majelí adulterio: majelamí adúltero: majelé adversario: dachimané, enormé advertido: apusao afable: alojé afán: anguñó afeitar: palabear afeminado: ruminé aferrar: garibear aficionar: aquirindar afirmar: atrojipar afligir: soronjiar afligido (-a): soronjé, soronjí afuera: bartrabé agachado (-a): alchuché, alchuchí agachar: sobachatar agarrar: sinastrar, trujipar agitanado (-a): callocó, calloquí agonía: jirabé agosto: querosto agraciar: sardañar agrio: soró agua: pañí (f) agua limpia: clariosa aguantar: argurar aguardar: agarabar aguardiente: pañicarí águila: guichito aguja: jutiá ahí: aoplé ahogado (-a): buyó, buyí ahogar: amular ahora: aocana, acaná ahorcado (-a): borné, borní ahorcar: bornar ahorrar: orrijar aire: barbal aire fresco: jil airear: barbanar ajo: sirí ajos (plural): siris ajustado: chomí ajustar: chomar ala: ondina alacrán: birberecho alambre: frullá alameda: arberú álamo: arberuqué, ondinamo alargar: alachinguar, astar alba: claricó albañil: curriqué, randiñaró albaricoque: chirijé alcachofa: cañipumí alcahuete (-a): sobajanó, sobajañí alcalde: basqueró alcaldesa: basquerí alcaldía: bascañí alcanzar: alcorabisar alcoba: isba alcornoque: richanjé alegrar: asaselar, lalar alegre: sardañoy, alendoy alegría: sorí, alalá alejar: sonajar alerta: acán alfarero: bujuliné alfiler: chingabí, cofrí algo: gulú algodón: trusí alguna: cormuñí alguno: cormuñó aliento: arispañén, soschí aliño: alijipí, atojo aljibe: fufú allá: andolaye, aotal allanar: arosipar allí: aoter, oté alma: archí, ylo almacén: uchusén almorzar: bufetear alquilar: arlipuchar alquiler: arlipuchó altar: chalorgar altísimo (-a): uschó, uschí alto: sasto altura: otalpe alzar: ustilar amancebarse: pansiberarse amanecer: jachivar amante: coima amar: camelar amargar: budiar amariconado: eriñé amarillo (-a): batacolé, batacolí amasar: mulillar amén: anaranía amenaza: gajesa amígdala: yacamí amigo (-a): monró, monrí amistad: liga amparar: bomborar, brequenar ancha: anllí Andalucía: Andalcía andaluz (-a): andaló, andallí, andaloñí andar: andivelar andar: pirar ángel: manfariel anguila: trujillí angustia: berrochi, chucarrí angustiar: emposunar anhelo: anguñó anillo: anguí, chuquí animación: soschí animado (-a): orchiquinó, orchiquiñí animal: bustronel ánima: archí, ochí ánimo: chiporró ano: bul anoche: arachí anochecer: nerachilar anotar: randar ansia: gramí ansioso (-a): vacó, vaquí ante: angella antepasado (-a): sumacó, sumaquí anterior: angelí antes: gres antesala: sulopia : antigüedad: purijé antiguo (-a): surré, surrí antojo: ancrí antorcha: mermellín añadir: anadiar, nejabar añejo (-a): arranflé, arranfí año: breje, dané apagar: babiñar, bedelar apalabrar: caremar apalear: bastelar, chaltrar aparato: majoré, monjaré aparecer: bichalar aparecido: dirló apegado: diñovó apelación: bertelarí apelar: bertelar apellido: liruqué apero: ambrí apestar: funguelar apestoso (-a): fungalé, fungallí apetecer: angelar apetito: ángelo, boqué, jallipí apio: jambú aplazar: macarar apocado (-a): bubiñó, bubiñí apodo (-a): avernaó, averñí aporrear: chaltrar apreciado (-a): jeló, jellí apreciar: jelar aprender: sisastrar, trequejenar apresar: trincar apretado (-a): grasnó, grasñí apretar: trinquelar aprieta: trinquelo aprobación: lujoñí aprobar: lujoñar apropiar: menribar apuesta: lijañí apuntalar: uchular apuntar: uchar apurar: escarfilar apuro: juló aquel (señalando): andoba aquél: ocola aquella (señalando): andolaya aquélla: ocola aquellas: asirías aquello: ocolo aquellos: asirías aquí: acoí, atocé araña: arica arañar: arisojar, ñaicar arañazo: arisojón arar: astrujar arbitrar: argirar arbitrio: arjiní árbol: arberuqué, eruqué, caté, erulé arbolado: arberú arbusto: arluchí arca: arcojuñí, tajuñí arcángel: arjorí archivo: astelí arco: alcurí arcón: yestaró ardiente: danduló ardor: arrebojar arena: ardombardí aretes: challas Argentina: Arjentina argentino (-a): arjentin, arjentiñí argolla: cacobí arma: aroschí aro: alcurí aroma: bue arpa: ari arraigado (-a): amuñejaó, amuñejí arraigo: amuñejo arrancar: arsujar arrastrado (-a): arjulipé, arjulipí arrastrar: arjulipar arrebato: arjulejú arreciar: arrebojar arreglado (-a): chitó, chití arreglar: chitar arreglo: arquisimí arremangar: rejunar arrepentimiento: arrebujaró arrepentirse: arrebujirse arrestar: arinatrar arresto: arinatro arriar: arrelenar arrimar: arpujar arrodillar: arriciar arrogancia: bardudiñí arrojado: arquisijí arrojar: arquisijar arropar: alfarjar arroz: arcopicho arruga: argostín arruinada: arruchí arruinado: arruché arteria: trajata artículo: artribulí artillería: arbijundí asado (-a): arminé, asmiñí asaltar: asalmuñar, sicobar asalto: asalmuñí asamblea: beia asar: asminar aseado (-a): alpiadó, alipí asear: alipiar asegurar: atrojipar aseo: alipipén asesinar: churinar asesino (-a): ardují, churrinaró, churrinarí asesor: agualó asesoría: agualí así: andiar, atiar asiento: abestiqué (m), agentive asir: sinastrar, trujipar asistencia: asiapí asistir: andigar asno: buchinogue asociado (-a): acatao, acatí asociar: acatar asomar: chiprar asombrar: asordar, tripasar asombro: asordú aspaviento: aribán aspirar: arispar asqueroso (-a): jindó, jindí astilla: arica astro: taripé astrología: taripén astrólogo (-a): taripó, taripí astucia: albirijí, arcarabí asustado (-a): dandulé, dandullí atalaya: orjirlé atar: ñaquibar ataúd: gestarí atención: acán atender: diquelar atenerse: aterelarse atento: emposumó ático: currandea atinar: sinisar atormentar: acharar atrás: palal atropellar: catar audiencia: benseñí, sundiné aumentar: arrebojar aunque: ansos automóvil: beré autoridad: bujerí avaricia: arrají avaricioso (-a): vacó, vaquí avaro (-a): arrajunó, arrajuñí avasallar: achangar avena: lardorí avenida: sisní aviada: chití avión: arrigé avisado (-a): apusao, apusí avispa: arsoñí ay: isna ayer: acheté ayuda: ajilé ayudar: agiler ayunar: arrestrejalar ayuntamiento: armorojorí azabache: ajiesiné azafrán: jopiní azahar: ajilí azotea: currandea azúcar: galuchí, ullí azucarado: galuchunú azufre: juré azul: jul azulado: julé azulejo: gobo azucena: gildí baba: bajilí, chiotá bacalao: juribañí bachiller: baniché bachillerato: banichería báculo: bateró badajo: batelé bailar: quelar bailarín: quelararó bailarina: quelararí baile: quelo bajo: bajiné bala: jurdia balanza: pasanta balcón: felichó ballena: bancotilla balsa: balaja bálsamo: baltimutí banca: bansaquí banco comercial: quejeña banco: agentive, bestelé bandada: butijullí bandera: nagira banderillear: bitigiar bandido: bajiloné banqueta: gallipén banquete: busonquí bañar: barmejiar baño: barmejí bar: tasca baraja: bisparaja barandilla: buspijirí bárbaro (-a): burjachiqué, burjachiquí barbas: chones barbecho: burchiqué barbería: burquechí barbero: burquechó barca: berdí barco: berdó barón: bunejú barra: buja barranco: bujarrí barrena: bascurrí barrendero (-a): burjamaró, burjamarí barrer: burjamar barriga: po barrio: bijuca, ulague barro: bujulí, chiqué barullo: garata base: pardí basta: brejelí, dosta bastante: barsamiá, dosta bastar: brejelar bastardo (-a): burracó, burraquí basto (-a): brejeló, brejellí bastón: bujucó basura: anguitarri, buñigoní basurero: furgoñí batalla: burolla bateria: balijí batir: baliar bautismo: muchobelaró bautizar: muchobelar beata: manjarí beato (-a): manjaró, manjarí bebé (niña): chinorrí bebé (niño): chinorré becerra: bechuñí becerro: chajurú bella: balgisí belleza: orchirí bello: balgí bellota: birtrujimí, berjivia bendecir: majarar bendita: manjarí bendito: majarao, manjaró berenjena: borroñona berro: yeslú berza: barriñí besar: chumendiar, chupendar beso: chumendo bestia (animal): bustajú bestia (persona): gra betún: busjimé bien: mistó bigote: bericobé billete: bindoy bisiesto: quiungadoy bizcocho: bijutoy blanquear: bornabar blasfemia: solajaí, zermaña boca: muí bocado: bornó bodega: bambanicha bodegón: tallón bofetada: chomidiñí bofetón: chomidiñó bollo: gorvio boquete: jebé borracha: matagarní borrachera: curda, matipén borracho: matagarnó borrico: buchinogue bosque: toberjelí bota: droba bote: bují botella: menderí, mollate botica: tuní brazo: chasabó brazo: murciá breva: beu brincar: salmuñar brinco: salmuñí brindar: terquelar broma: baya bronce: asispolé bruja: timujañí brujo: timujanó buenaventura: bají bueno: mistó buey: burú bufete: cachidí burdel: pirandón burdo (-a): brejeló, brejelí burra: greñí burro: grel buscón (-ona): orundó, orundañí busto: bucratón caballería: gra caballero: elay caballo: grasté cabaña: ocajanaicha cabello: bal cabellos: airés cabeza: jeró, tujoi cabeza de familia: brojeró cabra: bruñí cabrito: bruñilló cabrón (-ona): jincalé, jincallí caca: ñorda cada: cala, cata cadena: beriga cadera: palomí caer: opelar cagar: jiñar cajetilla: tajuñí calabacín: pondolé calabaza: pondón calbozo: pandibó caldera: cascarabí calderilla: flima caldo: zumí calisén: muerte cáliz: bada caliza: urregiche callar: maquelar, sonsibelar calle: ulicha, bola calor: jacha calumnia: mareal calva: pilví calzado: calcorró, tirajaiché calzón: trusa calzoncillo: baluñé cama: piltra, cheripén camarada: candón cambiar: binelar, gardar cambio: garda, paurripén camello: brote caminar: pirar camino: andró, dron camisa: caroma, gasté campamento: chater campana: bagandí, bayandí campo: berjalí cana: balpariñó canal: canulí canasta: bajirina canción: guiyabó, singa candado: canduio cándido: longuí candil: desqueró cangrejo: ajá canoa: berdí cantante: gillabaor, gillabaora, cantaor, cantaora cantor: gillabaor, cantaor cantora: gillabaora, cantaora cantar: libelar, cantar cántaro: coró cantina: tasca canto: bar caña: balsamí, salsuchó cañada: rechí cañada: terriclé cáñamo: ziro cañón (arma): bruchardó capa: agüela capado: mandelón capilla: maramucha capital (ciudad): foro capricho: ancrí cara: bulmuñí caracol: norical carbón: barbado cárcel: estarí cardenal: eraipolalané cardo: carro cardón: carró carecer: nabelar cargador: castraberó cargar: cartrabar, castrabar caricia: rumendí cariño: jelí carnaval: antruejó carnero: bracó, jenlí carnicero: macarunó carrera: plastanía carro: beré carta: lía cartel: bique cartera: lel cartero: palmenteró casa: que (m) casado (-a): rom, romí casamiento: romandiñó casar: romandiñar casino: boliche casta: ratí castaña: espivia castigar: barandar castigo: sanisco Castilla: Castumba castillo: silisqué castrado: mandelón católico (-a): burdórico, burdórica catorce: ostardequé causa: bansalé, bausalé cautivo (-a): utildé, utildí cavidad: furnia caza: cholarí cazador: calaroné cazar: cholarar cazuela: claví cebada: chor cebolla: esporborí ceja: simbrés celador (-a): udorilé, udoriñí celos: achares celoso: acharao ceniciento (-a): flachay, flachayí ceniza: flacha cepo: rapa cera: jerní cerca: apajé cercado: yustiqué cercano: sumparal cerco: alcurí cerda: balí cerdo: baliché cereza: quirsijimí cerilla: candimumelí cerradura: clisé, pandarí cerrojo: angrumó chaleco: carbé chapero: arjulipí chaqueta: sobre chasco: gandascó chata: dinajua chato: diñacllé chícharo: jeril chimenea: sosimbó chinche: quinquiria chingar: chingar chingadera: chingari chispa: muchí chivato: chota chopo: yorbo chorro: inica choza: chupano chuleta: pajoría chulo: gaché chupar: chupendar ciego (-a): chindó, chindí cielo: charó, otalpe cien: gres ciencia: chancrí, chanerí cierto (-a): chindinó, chindiñí ciervo: bajilacha cigarrillo: truja cigarro: chubaló, trujandí cigüeña: altacoya cimiento: pardí cinco: panché cincuenta: panchardí cintura: sosinga cinturón: sustiguí ciruela: quillaba ciudad: ancha, foro ciudadano (-a): foroano, foroana clavar: carfialar clavel: brocujilé clavo (especia): madoy clavo: cascalé, sincarfial clemente: canroné clérigo: eraipó, telloré cobre: orosqué cocer: pejuchar coche: beré cocina: quinquina cocinero (-a): quinquinobó, quinquinibí coger: sinastrar, trinquelar, trujipar coger (copular): chingar coitar: apirabar, chingar cojera: langarí cojo (-a): langó, languí col: sojie cola: mamporí colcha: uchacarisa colchón: pondoné colectividad: plastañí colegio: manporegio cólera: ajurjuñí colérico (-a): ajurjuñó, ajurjuñí collar: corrallá colocar: chitar colocar: sujelar color: llerel comadre: quiribí combativo (-a): chinganaró, chinganarí comedia: arasta comenzar: chistelar comer: jalar, jamar comerciar: paruguelar cómica: parí cómico: paró comida: jallipén comiquería: paripé cómo: sasta, sata, sosqué como: ta compadre: quiribó compañero: quiliberó compasión: canrea compasivo: canroné complacer: alendelar complacido (-a): alendeló, alendayí componer: adojar comprender: chanelar comunión: erañí con: sar, sarsa, sat concurrir: catanar condenar: saplar condimento: alijipí conducir: lanelar conejo: jojoí confesar: unumincar confesión: unuminqué confianza: bonansible, ujaripén confiar: bonansilar congoja: angujá congregar: catenear conjeturar: bajuchanar conmigo: mangué, sarmenda conocer: chanelar, entrevar conocimiento: siscababén conseguir: alcorabisar consejero: agualó consentir: mecar conservar: ujarelar consternación: traquí consuelo: paratató contar: jinar contestación: brudila contienda: billa contigo: sartucue contrario: dachimanú contratro: randiñipén contribución: costiñí conversación: araquerabén, chamullo conversar: chamullar coño: chuquí copa: gachaté copia: gachaplá coraje: berrí, orchiquén, sislí coral: meridén corán: alculalá corazón: brijilí, calochí corchete: durlín cordel: geliche cordero (-a): braquilló, braquillí cordón: llundró cornear: serear corona: cusaña corral: angerí, mericlén correr: najar, chapescar corta: chimí, tiquiñí cortadura: chinarí cortar: chinar corte: chinarí, chirdé cortés: alojé corteza: orují cortijo: cosqué corto: chimó, tiquiño cosa: buchí coser: sibar costilla: pajoría costoso (-a): murnó, murñí costumbre: beda costura: sibararí coyuntura: reblantequeré credo: panchabó creer: panchabar criada: lacrí, sucarrí criado: lacró, sucarró criador: parbaraor criar: parbarar criatura (niña): parbarí criatura (niño): chinoró crio: chinoró cristiano (-a): bordelé, bordelí crucificar: trijular cruz: trejú cuadro: diñao cuál: sos cuándo: bur cuando: bus, pur cuanto: quichi cuanto: sos cuarenta: ostar cuaresma: ostarinda cuarto: nortó cuarto (-a): ostaré, ostarí cuarto (habitación): queli cuatro: sista cubrir: ucharar cuchara: breca cucharón: berteró cuchillo: churí cuello: garló, querló cuento: jinobla cuerda: rapela cuerno: nogué cuerpo: drupó cuervo: currucú cueva: turní cuidadoso: emposumó culebra: bulistraba culto: lajariá culo: bul cumpleaños: chibeses cumplir: archabar cuño: atronjí cura (alivio): castañí curación: castañí curar: chivar, sastar dado (cubo): diñao dado: tarafé danza: quelañí danzar: quelar dañar: caquerelar dañino (-a): tuyaló, tuyallí daño: panipén dar: diñar de: e, on de los: es de un golpe: cataré de veras: zimali debajo: abajiñé, brostelé, ostelé deber algo: debisar débito: bizaura decepción: changuí décima: esdencibú decir: penar declarar: vear dedal: sumbaló dedo: panró defecto: dojí defender: brequenar defensor (-a): brequeneró, brequenerí deforme: chorré degollar: amular dejar: mecar, mucar del: dor delante: angella delator: bufaire delgado (-a): ziriardé, ziriardí delicado (-a): sorabé, sorabé demonio: dengojí demostración: abipí, dialañí dentro: andré, enrén deponer: entregisarar depósito: arcojuñí depósito (de dinero): uchusén derecha: bustarí derecho: bustaró derramar: bardrabar derramar: batanar derribar: combar derrochar: najabelar desaparecer: najarar descansar: desquiñar descanso: desquiño descender: opelar descenso: ostelí descolgar: deschindar descubir: bucharar desear: angelar desempeño: archabaré deseo: ángelo desgracia: charaburrí desgreñar: desglantar designar: uchar desmayo: angujá desnudo (-a): rechipoté, rechipotí desorden: garata despedazar: debus despedir: abistuar despedir: arquisijar despojar: sicobar despreciar: jirelar después: anda desterrar: bichardar destierro: bicharduy destruir: marar desvarío: barbalé desviar: rebucharar desvirgar: espachilar detener: sinabar detrás: apalá, palal deuda: bizaura deudor (-a): bizauró, bizaurí devorar: jamelar, trajelar, ustibelar dí: pen diablo: dengue, bengorré diadema: doscursaña diálogo: bachijuñí dichoso (-a): zaché, zachí diciembre: quendebré dieciocho: otordequé diecisiete: esteredequé diente: daní, piñó diestro: bastaró diez: dequé, esdén diezmo: esdembó difundir: voltisarar digan: cabaliquí digno: cabalicó dilapidar: esparruar diluviar: pañibarar diluvio: pañibarí dinero: parné Dios: Batimují, Ostebé diosa: debla dique: talló discernimiento: calambrico diseminar: najibar disfrutar: ozunchar disminuir: achirdar disponer: childar disputa: chiaga distrito: ullaque dividir: aginar, aricatar divino (-a): timujó, timují división: aginé, aricata DNI: atrojipú : : : documento: libañí dolencia: panipén, chijé dolor: alangarí doloroso (-a): soralé, sorallí domicilio: queré domingo: duncó dominio: arcilar don (título): den donaire: zardioquí donde quieras: aduqué dónde: sosqué dorado (-a): bijuré, bijurí dormir: sobar dos: duis dragón: bengué duende: mengue dueño (-a): yejaló, yejalá dulce: bullán, buñé dulzura: bullapipén durazno: perpeló duro (-a): soralé, sorallí echado: chitado echar: bucharar edicto: bujilí ejecutar: aquerar ejemplar: ejersilén ejercito: argandí el: de, ye El Señor: Elay el ser: arat él: alé, o el (artículo): o, or elevado (-a): suco, suca elevar: ardiñar ella: siró, andolaya ellas: siras ello: acalló, andalló ellos: andayos, junos embarcación: berasimplín embargo: ducaldí emborrachar: amuchar emborracharse: acurdarse embuste: bulo embustería: bulería empadronar: jinamar empequeñecer: chimoquerar empinar: surdinar en alto: upre en donde: anduque en todas partes: adocambé en: an enamorado (-a): gacharao, gachararí enamoramiento: camelo enamorar: camelar enamorarse: encamelar enano (-a): nachequilé, nachequillí encantar: cibar encender: urdiflar encerrar: pandisabar encima: upre encina de: cochoco encontrar: alachar, berjar encrucijada: yetrucajay enderezar: uchubalar enemigo: dachimanú, enormé enero: inerín enfadado (-a): norunjí, norunjisa enfadar: norunjar enfermedad: merdipén, panipén enfermera: bederí enfermero: bederó enfermo (-a): nasaló, nasallí enfrente: mamuí, terquera engaño: changuí engendrar: abatanar engrasar: ampielar engullir: tapillar enima: perso enmendar: enagrar enmienda: enagró enojado (-a): duijó, dují, ululé, ulullí ensalada: arjañá ensalzar: ardiñar enseñanza: siscabañí enseñar: siscabar entender: chanelar entera: teroñí enternecer: sosclayar entero: teroné enterrador: tripamuló enterramiento: archelarén enterrar: archelar entierro: archelo entonar: labilar entre: andré, enré entresuelo: rejochiqué enumerar: jinar envejecido: puriandé enviar: bichabar envolver: argilar época: chiró, dané erizar: uchubalar erizo: uchubaló error: drunchí eructo: taco ésa: ocola escalera: paupiré, yescaliche escandalizarse: arredomarse escándalo: cagrujé escapada: chapescañí escapar: najar escarnecer: arjulipar esclavo: gelfé escoger: escogiselar esconder: ucharar escondite: bujio escorpión: birberecho escribiente: currialí escribir: libanar escrito: libañí escritor (-a): libanó, libañí escritura: libanerí escuchar: junar escupir: chiotar ese: andoyá ése: ocola esencia (de las cosas): ochí esfuerzo: esilén eslabón: chalchibén eso: andalló, acalló espacio: surdán espada: bayosa espalda: barandía, espulví espantar: tripasar espantarse: acararse espanto: dal España: Sersé español (-a): sersén, serseñí esparcir: najibar espárrago: engrejerí esparraguera: engrejera espejo: berber esperanza: ujaripén esperanzas: ujararés esperar: ujarar espía: besaní espina: jarrí espinal: enrajardá espinazo: nabato espíritu (ánima): ochí, archí espíritu: chanisperó, ilo, sincaí espíritus malos: bengues chorés Espítritu Santo: Peniché esposo (-a): rom, romí esquina: esicón, sisconché estafa: goloría estaño: estibió estar: sinar, socabar, quesar estás: soscabelas éste: andalló, acalló este: andoba estera: telejuñí estercolero: furgoñí estéril: nangué estilar: daracar estilo: daraco estío: nilay, jacuno estirado (-a): aberdolé, aberdollí estirar: alachinguar esto: ocolo estómago: ogomo estornudar: chicatelar estornudo: chicatelu estrecho (-a): trujón, trujoñí estrecho (geografía): canú estrechura: trují estrella: uchurgañí estropajo: jalaballé estudiante: trequejanó, trequejañí estudiar: sisastrar, trequejenar estudio: trejunó estudioso (-a): trequejanó, trequejañí eterno (-a): deltó, delta evaluar: amolelar, randar evangelio: embeo exagerar: barrequerar excelente: baril excelentísimo (-a): uschó, uschí excremento: ñorda existencia: charniquí, ochibibén existir: sinelar, socabar exquisito (-a): balbaló, balbalí exterior: abrí extranjero (-a): palatuñó, palatuñí extraño (-a): corbo, corbí extremar: escarfilar extremo: uchua fábula: jinobla facultad: sila faja: justiñí falda: barruñí fallar: farrijalar fallecer: espichar, merar falsificar: calabear falso (-a): singaló, singallí falta: visaba faltar: nabelar fama: uluga, chimuclañí familia: suetí, uluyilia familiar: romañí famoso (-a): pachirimó, pachiriñí fanfarrón: balcojuné fantasía: barbalé, urdiñí fantasma: mengue farmacia: tuní fatiga: canrí, duca favor: furciné, furuné fea: fañí febrero: ibram feliz: lachí, zaché feo: chorré, fané feria: chandí festejo: ulaquín festín: busonquí festividad: ulaque fiar: jerballar fiebre: tati fiesta: ulaque fila: darí filo: chirdé fin: vuque final: anda fino (-a): sorabé, sorabí firmamento: charó fisonomía: chichí flaco (-a): ziriardé, ziriardí flauta: pajandía flor: zujemía florido (-a): zujemió, zujimí folio: godogloplé follar: chingar forastero (-a): abertuné, abertuñí formal: sorimba fornicar: chingar forrar: remollar fortaleza: silisqué fortuna: balbalipén fosa: cobirí foso: germó fragancia: bue fraile: erajay freir: ajeriar frenar: solibar frente: mamuí, sentallí fresa: murí frío: jir frontera: mixa fruta: mibao fruto: mibao fue: chaló, sinaba fuego: yaque fuente: algeñiqué fuera: abrí, baltrabé fuerza: sisla fuga: chapescañí fugar: najabelar fulano (-a): chumasconó, chumascoñí fusilar: arcoprindar gafas: anclisó galán: sintrabó galápago: arrecocheponché gallina: cañí gallo: basnó gamberrada: chana gamberro: chano ganadero: chalán ganado: bragias ganancia: mibao gandul: alcarrán gangoso (-a): nacrenó, nacreñí ganzúa: clauca garabato: garabó gargajo: chiotá garra: ñai garrapata: gañarrapia gastar: gastisardar gasto: gastijén gata: machicaí gato: machicó gato (sirviente): perpiché gemir: golar generación: ratí generoso: juncal genio: alialí gente: sueste gitana hispana: calorrí, callí gitana oriental: romaní, zincallí gitano hispano: caló gitano oriental: romanó, zincaló globo: glerú gloria: chimucañí gobernador (-a): chinobaró, chinobarí gobierno: grobelén golondrina: andorí goloso (-a): charabón, charabarí golpe: chirlo gordo (-a): chulló, chullí gordura: chullimí gracia: sandunga gracias: garapatí grande: baré grandemente: trambarén granero: malabai granja: cosqué, sosí granuja: charrán grasa: putrichí grillo: chiribito grulla: cartaya guapa: berjí, surdiñí guapetón: matojernú guapo: berjé, surdinó guarda: aracate guardar: aracatear, ujarelar guardián: aracatano guasa: baya guisado: geribao guisante: jeril guisar: geribar guitarra: bajañí gusano: quirmo gusto: pesquibén haba: bobí haber: aisnar, ardicar habichuela: quindía habitación: alquerú, queli habitante: talorante hábito: beda, talorí hablador (-a): araqueranó, araquerañí habladuría: bachijuñí hablar: acarabear, chamullar hacer: aquerar hacha: tescharí hacia: palal halcón: jiquino hálito: alban hallar: berjar, alachar, baluchar hambre: bocai, boquí hambriento (-a): boquinó, boquiñí harina: jaroi hasta: disdé, yesquí haya: berján hebilla: chumiaja hecho: querdí hedor: fullé, salipén herbazal: llaván herir: chinelar hermana: penchí hermanastra: pasplanorí hermanastro: pasplanoró hermano: planó hermoso (-a): balgí, balgisí herradura: iusmital herrar: yusmiar herrería: satarría herrero: satarré hervir: pejuchar hidropesía: pañisalipén hielo: jecó hierba: cha hierbabuena: chalachí hierro: jach, sa hígado: bucó, pajuara higo: beon hija: chaborí hijastra: paschaborí hijastro: paschaboró hijo: chaboró hijos (plural): chorreles, churumbeles hipócrita: singaló historia: pendaripén hocico: geta hogar: sosimbó hoja: oropaja hoja (papel): parojí hola: orí holgazán: alcarrán hombre: jeré, manu homicida: churrinaró homosexual: canco, bujarró, bujendí hondura: omán honor: pachibá honra: pachiba hora: cana horca: borne, ustirí hormiga: oripatí horno: jaquestaró, sosimbó horror: berrochi hospedar: ustilelar hostigado: ampuchao hostigar: ampuchar hotel: talona hoy: achibé hoyo: omán hoz: deluné hucha: ujurí hueco: omán huerta: vea huerto: vea hueso: cocalé huevera: pelichí huevo: anró huir: chapescar, najabelar humo: hua hurto: choro idioma: chipí idioma español: chipiserseñí, sersén idioma gitano: chipicallí, calé ídolo: dube iglesia: cangrí igual: manejo iguales: tamuñí iluminar: emblejar ilusión: oropendola impaciente: inorpachirry importar: olacerar impuesto: arjirú incluir: chibelar incontable: insoralé incordio: brutellé incorporar: vedelar indicio: trail indignado: ululé indigno: bantojí individuo: pailló índole: orquide inducir: enseclar inexperto: biscondó infarto: brutellé infectado (-a): teloló, telollí infiel: dabrocó infierno: benguí Ingeniero: chanaró ingrato (-a): suncaló, suncallí injuria: junquí inmaculado (-a): chachipiró, chachipira inmortal: inmulela inmundicia: cascañipén innumerable: insorallí inocente: jili, perdi instruir: siscabar inteligencia: chanelén inteligente: perniqué intentar: panchajañar interesado (-a): manguindón, manguidoñí interprete: sarichipé intestino: porriá inudación: bujarrí invierno: ven ira: ajurjuñí isla: beschí izquierda: yesdra jabalí: fracasó jabón: sampuñí jaca: grastí jamás: nardián jamón: balichón jarro: belloso jefe: brojeró jeringa: agilé Jesucristo: Tebleque jilguero: pechivirí jinete: gaitulo jornalero: empirré joroba: bujía jorobado (-a): brijindovío, brijindovía joya: challa judío (-a): bordajú, bordají jueves: cascané juez: barander jugador: ficaró juicio: bardón julio: ñuntivé junio: nutivé juntar: arredomar, catanear junto: sumparal juramento: sindicabaneto jurar: sindicabalar justicia: barsaní juzgar: sarplar la (artículo): a la existencia: arat La muerte: Mují labio: sonsí labor: trocané ladrillo: ulagoné ladrón: choraró, randé ladrona: chorí lagartija: bejarilí lagarto: bejarí lago: chenopañí lágrima: bielima laguna: chenopañí lamento: orobo lamer: charabar lana: jorpoy lanzar: abistuar, bucharar las (artículo): ar, as lástima: canrea látigo: chupiní lavar: malipiar lavativa: agilé lazo: trajata lealtad: jurispén leche: cheripí lecho: cheripén lechoncillo (cerdito): balorró lector (-a): laranó, larañí lectura: nacardá leer: libenar lejos: aluné, andolaye, dur lengua: chipí lengua castellana: chipiserseñí lengua gitana: chipicallí lenteja: arité lento (-a): estrongeró, estrongerí leña: cas leñador: castoberó león: bombardó lepra: zarapia les (artículo): os lesbiana: manusardí letras: lirestré levantamiento: ardiñelo levantar: ardiñar levantar cosas: vedelar ley: echastra leyenda: nacardá liar: argilar libertad: li libertador (-a): mestenaró, mestenarí libre: techarí librillo: lel libro: armensallé licor: liniari liebre: soljía liendre: churrillé lienzo: bostán límite: terrepleco limón: berrechí limonero: berrechino limpiar: alipiar limpieza: alipipén linaje: ratí línea: nevelí liquido: jurba lirio: jililé listo (-a): sarmuñé, sarmuñí llama: eta, yaque llamar: araquelar llanto: orobo llanura: berjalí llanura: tariqué llave: clauchí, clichí llaves (plural): aellas llegado: abillaó llegar: abillar, achorgornar llenar: ucharelar llorar: orobar llover: brijindar lluvia: brijinda lluvioso (-a): brijindoy, brijondayí lo cual: ma lo que: ma lo (artículo): o loba: yerí lobo: orú loco (-a): chalao, chalaa lodo: chiqué lograr: tablear lomo: dumén los (artículo): ler, os luego: yescotria lugar: sinando, sistano lujo: majoré lumbre: dut, yaque luna: chimutrí (f) lunes: lemitré lustre: postín macho: maché machorra: manusardí madero: condarí madrastra: pasdaí madre: bata, chinday, daí madrecita: maita Madrid: Madrilati madrina: batorrí madroño: jamachurí madrugada: madrugá, claricó maestra: duquedí maestro: docurdó mal: panipén, bastal mala persona: juntún maldecir: solajar maldición: olajay malo (-a): choré, chorí, tuyaló, tuyallí maltratar: caquerar, guindarar manantial: jañí mancha: quichardila manco (-a): mizo, miza maniático (-a): barlú, barllí manifestación: quelibén manifestar: vear mano: ba manta: uchardó mantel: tablante mantequilla: quir mantón: ochardó maña: albirijí mañana: callicó mar: pañibaró maravilla: ciba maravilloso (-a): ciboy, cibayí marca: paterán, simachí marchar: pirar, nacar maricón: bujendí marimacha: manusardí marrano (-a): balí, balí martes: guergueré martillo: currando marzo: quirdalé más: bus, buter, ta, tamí mascar: dambar masticar: dambar masturbación: bajanedrí matadero: malabardó matador: marardó matar: marar, tasabar matón: butejernú matorral: arluchí, buré matrimonio: corballé matrona: chinderí mayo: quindalé mayordomo: barolacró mazo: gardó me: mangué medianoche: pasrachí medias: solebá medicina: chocoromí medida: bea, ran medio: paque mediodía: pascallicó medir: melalar meditar: orobrar mejilla: chomé mejicano (-a): mejicanó, mejicañí Méjico: Méjico mejor: fetén melancólico (-a): mulanó, mulañí melena: bachirdoy melocotón: perpeló melón: sungló memoria: enjallé mendigar: mangar mendigo (-a): choror, chorobí menear: bellopear, chalabear meneo: bellopio menos: bus, mendesqueró menstruación: arate mente: suncaí mentira: trola mentiroso (-a): bulero, bulera mercado: chandí, masqueró merced: furuné mérito: ocherito mes: chonó mesa: sallé metal: arispejal meter: chibelar mexicano (-a): mejicanó, mejicañí México: Méjico mi: mangué mí: men mía: men miedo: arasnó, canguelo miedoso (-a): casñé, casñí miel: aguí mientras: mirinda miércoles: siscundé mierda: ñorda migaja: bedora mil: jazaré, mile milagrero (-a): ciboró, ciborí milagro: cibo millón: tarquino mina: chijaurí mío: men mirador: discandisqueró mirar: diar, diquelar, endicar misa: mijate misericordia: canrea mismo (-a): manejo, manejí mismos: tamuñí misterio: arcojuné, cibo mitad: macara, paque mochila: peltraba mocita: chai moco: costunaca mocoso (-a): costunae, costunacayí moderno (-a): nebó, nebí mojar: chobelar, jodorrar moler: marabear molesto (-a): trajatoy, trajatayí molinero: esianeró molino: asía, esián momento: sarmuñante mona (guapa): papinoré monaguillo: sichaguilló mondadura: bobé moneda: estrongrí, rundí monedero: quisobí monja: erajundí monje: erandié mono (-a): sicho, sichí montaña: bur monte: toberjelí, bur montón: trabojo moquero: fazo moquita: jasañí morar: socabar moro (-a): corajay, corajayí mortal: mulelá mosca: machá moscón: machín mosquito: finguelé mosto: mostagán mota: chirirí mote: avernaó muchacha: bedorí muchacho: bedoró muchas gracias: garapatí muchedumbre: chusma mucho (-a): baribú, buté mudanza: purrubipén mudo (-a): musilé, musilí muela: chimulagia muerte: beribén, meripén muerto (-a): muló, mullí mujer: gachí, rumí mula: almifora mulato: esprejanó, esprejañí mundo: sundaché muñeco (-a): mastronjó, mastronjí murciélago: coligote murmurar: chumasquear música: singa muslo: custisangulo muy: but nacer: ardiñarar nacimiento: ardiñipén nación: esichén, chim nada: chi nadar: chapaletear naipe: espillante nalga: napa naranja: chiringa nariz: nacrí, ñacle narración: penclarí narrar: penclar natural de: ardiñoral navaja: churí, serdañí navajero (-a): serdasquineró, serdasquinerí navidad: molchibé negar: neguisar negro (-a): gallardó, gallardí, caló, callí nevar: jibar ni: na niebla: cohedí nieve: jibé ninguna: caiqué, necaulí ninguno: caiqué, necaulé niña: chabí niño: chabal no gitano: busnó no (negación): na, ne noche: arachí, rachí nombrado: acnabao nombrar: araquelar, asnabar nombre: acnao nosotros: amangué novena: esnetí noventa: esneté noviembre: ñurdicoy novillo: burechunó nube: paré nuera: sasí nuestra: nonriá nuestro: amarí, nonrió nuestros: amarias nueve: nebel nuevo (-a): nebó, nebí nuez: pendajiminí número: jin numeroso: butré obispo: erajailolé obra: trocané obrero (-a): curaró, curarí obtener: argirar oca: papí océano: pañibaró ochenta: otordé ocho: otor ochocientos: ortogrés octavo (-a): otoró, otorí octubre: octorba ocultar: ucharar ocupar: ucharelar ofender: ultrasijarar, ajuncar oficial: currial oficio: curripén ofrecer: diñelar oido: cané, jumelo oir: junar ojalá: oropatialá ojo: aquí ojos (plural): clisos oler: jinglar oliva: zetalla olivar: urucal olla: arrujilé olor: jingloy olvidar: chanorgar olvido: chanorgú ombligo: trunchá once: yesdeque opresor: pandelaro oprimido (-a): pandelao, pandelañí oprimir: pandelar oración: ocanajaimia orar: bedar, ocanar oratorio: fermeniché orbe: glorinqué orden: arquisimí, pacuarí ordenador: dichabaró ordenar: abistenar oreja: can orgulloso (-a): arjunó, arjuñí oriente: boctaró orificio: bu orilla: ocanilla orina: mucló orinar: jañar oro: sonacay oscuridad: turonijé oscuro (-a): bruquilló, bruqilí, oruné, orunañí otra: jetra otro: jetro oveja: jembí padecer: brichalar, urguiñar padrastro: pasbatú padre: dada, bató padrino: batorré paga: plasarí país: chim paja: banjarí pajarillo: ujarre pájaro (-a): chiricló, chiriclí palabra: vardá palacio: chuqueló paleta: galillí paliza: estiva palo: basté paloma: custañí, gobarí palomar: custañiqué palomo: gobaró palpar: pajabar pan: manró panadero (-a): manrrelorró, manrrelorrí pantalones: jalares pañal: dicló paño: chan pañuelo: triqué papa: bitagimé, bujarí papel: yulí para: pa, somia parada: desquiño paraje: sistano parar: sinabar pared: umú parienta: cachicallí pariente: cachicaló parir: chindar, uchabar párpado: recataré parroquia: cambroquía parte: aricata partera: chinderí partición: aginé partido: tandal partir: aginar, aricatar parturienta: chinderiñí pasa: betesumí pasado mañana: callicate pasaporte: atrojipú pasar: chasar, entrasaurar Pascua: Ciria pase: mola pastor (-a): durotuné, durotuñí pata: pachimachí patata: bitagimé, bujarí patria: chim patriarca: chejaró peatón: epusifiqué pecado: dojí, gejostré pedazo: muciquí pedernal: yequebar pedir: mangar pedo: balorrí pegar: estivar pelado (-a): simpalomé, simpalomí peldaño: yescaliche pelea: chicarela peligro: paripén pelo: bal peluca: baluca pelusa: rejí pena: duca, puñí penar: curdar pendientes: challas pene: cá, quilé penetración: pesquí península: pasbeschí penitencia: daquinañí pensamiento: suncaí pensar: orobrar peña: bar pepinillo: gorqué pepino: gorqué pequeño (-a): chimó, chimí pera: bronda peral: brondó percha: alcandora percibir: ustilar, apicharar perder: najabar, orajabar pérdida: najab perdón: mecó, trunjó perdonar: estomenar perdurable: berable perecer: caquivar peregrinar: pergolear perito: chanaró perjudicar: caquerelar perjuicio: choro permanecer: busmucar pero: tamí perra: chuquelí perro: chuquel persegir: plastarar persignarse: persimacharse persona: elabel persuasión: coba perverso (-a): malorré, mallorrí pescadería: machumí pescado: maché pescador (-a): machamó, machamí pescar: machar pescatero: machoraró pescuezo: canró pesebre: olibal peseta: lua peso: estrongeré peso: meerta pestaña: sosimbré pestilencia: salipén petición: manguelo pez: maché pezuña: inera picar: punsabar pichón: custañiló pico: pinsabó pie: pinré piedra: bar, barrandañí piel: pelí pierna: jería, pachimachí pillo: charrán pimienta: pispirí pimiento: pisjundí pino: sintirí pintar: costanear pintor (-a): costanó, costañí pinza: orbriza pinzas (plural): cachá piña (de pino): monda piojo: chucao, gaó piropo: rebidraque pisadas: calcas pito: guajanó placer: asuseloy planeta: uchurgañí plantear: chantear plata: lama plazo: macaró pliegue: argostín plomo: dojapuy pluma: porumí población: ancha pobreza: chororipén, erdicha poder: aislar, arcilar, ezor poleo: polinché policia: chota pollo: basnó polvo: pracó pólvora: jurdí pompa: majoré poner: chibar, chitar por: on, per por debajo: ostelé por qué: sosqué porque: sos porquería: buñigoní pórtico: nardichola posada: mesuna, talona poseer: aracatear, terablar, abelar postrar: chibandar potencia: astisiripén, sila potente: silaró potestad: ezor potra: goroní potro: saullo pozo: jibilén precipicio: luchipén precoz: chirijimayí predecir: bajiar pregunta: pruchañí prensa: trensa preñada: arañí preñez: ararí, cambrí preparar: chitelar prepucio: cipote presencia: asiapí presentar: delalar presente: debal presidio: caltrabó preso (-a): arinatro, estardí, sinastro, sinastrí presto (-a): sarmuñé, sarmuñí pretendienta: manguidoñí pretendiente: manguindón prima: brotomuchí primicia: brotamuchí primo: brotomuchó primogénito (-a): brotochindó, brotochindí princesa: manclayí príncipe: mancloy prisa: salmoní, singo prismáticos: anclí procrear: abatanar producir: acabelar, brojanear producto: brojañén profecia: bají profesión: curripén profeta: bajalí profetizar: bajiar profunda: gorí profundizar: enquerar profundo: goró progenitores (plural): batuces promesa: prensallé prontamente: sigo propio: manejo prostituta: lumí proteger: bomborar provecho: panripén proveer: maturnar prudencia: drun prueba: bujoní púa: jarrí pública: pucañí publicar: najibelar público: pucanó puchero: veró pudor: lacha pueblo: gal, garó, gau puente: perpeñí puerca: balí puerco: baliché puerta: bundal puerto: burdó puesto: sinando pulga: pajummí pulgar: langustí pulmón: buqué punta: esogié, uchua punto: buque puñal: barañí pupitre: cafidí purgatorio: tumbardó puro (-a): chachipiró, chachipira púrpura: lalané puta: lumí putero: pirandón puto: eriñé que: sos quebrantar: asparabelar quebrar: asparabar quedar: busmucar quedar bien: sinabar queja: sasteja quejica: sastejayí quemado (-a): jacharé, jacharí quemar: jachar querer: camelar querida: coima querida (amante): tronga queso: quirá quien: coin quienes: coines quimera: chinga quince: panchedequé quinto (-a): pancheritó, pancherí quizá: astís rama: senque rana: damba rancio: aranfí rata: carmuñí ratón: carmuyón raya: nevelí razón: bardón realidad: chachipén recato: parrablé recelar: canguelar recepción: sundiné receptor (-a): alollaró, alollarí recibir: ustibar, enjibar recibo: ustiló reclamo: trebú recoger: arrobiñar, ustibar recordar: araperar, ojarar recortar: rechirdar recostar: chitadomar recuerdo: enjallé red: rechibí redención: mestepén redituar: brojanear redondo: borondo reembolsar: poquinelar referir: penar refrán: blandesbabán, rejelendré refrescar: jilar regalo: diñipén regar: muchobelar región: chim regla: arquisimí reglamento: echastra regocijar: alendar, asaselar regreso: bae reina: beluñí reino: beluñó reino: chim reir: guirar, salar reja: recañí relámpago: malunó relativo: ma relegar: chanorgar reloj: parlo, sorlo remedio: chocoromí remiendo: muciquí remisión: mecó rendir: chibandar renegar: renicar renta: brojañén reñir: chicarelar repartir: sicobar, ajinar repasar: renaquelar repaso: renaqueló reposar: sobelar, sornar reposo: paratute reprimir: sarterelar reprobar: sardenar rescate: mestepén resguardo: ustiló, acruñé respetable: rebinable respeto: bajín respiración: arispén, resuñarí respirar: arispar, resuñar resplandor: yaque responder: brudilar respuesta: brudila resucitar: ostinar retablo: chalorgar retorno: bae, truta reunido: acatao reunión: catescá reunir: acatar, arredomar rey: beluné rezar: dabardar, ocanar rico (-a): balbaló, balbalí riesgo: paripén rígido: sicabao rincón: esicón riña: bersejí riqueza: balbalipén robar: chorar robo: choro roca: bar rociar: chobelar rocío: ucho rodilla: chanclí roer: jamelar rogar: brichardilar rojo: lolló romero: rumijeló romper: parabelar ropa: talabosa ropaje: dicló rosario: dabastró rostro: chichí, chuchí rotura: asparabañí rufián: engibacaire sábado: canché saber: chanar sabiduría: siscababén sabio: chandé sacar: sicobar sacudir: chilar salamanquesa: beribicha salar: alonar salchicha: gojí salero: sardioqué salida: bundal salir: sicabar saliva: chiotá salivar: chiotar saltar: salmuñar salto: salmuñí salud: estipén saludar: aspasar saludo: aspasarí salvar: berabar salve: berarbé sana: sastí sanar: canisarar, sastar sandía: sunglí sangre: arat sanguijuela: espirabí sanidad: estipén sano: sastó santa: majarí santidad: manjarida santo: manjaré santuario: fermeniché sardina: sarbañí sargento: sará sarmiento: estorey sarna: zarapia sarnoso (-a): zarapiao, zarapiá sastre: zarazatán sazonar: alonar sebo: chuchipón sed: japillí seducir: pesquilar segar: chinelar según: andiar segundo (-a): duisqueró, duisquera seguramente: aromalí seguro (-a): techaró, techarí seis: jové sello: atronjí selva: resí semana: dramia Semana Santa: Pachandrá semejante: timuñó senda: drungí, feda sentar: bestar sentencia: sapla seña: simache señal: simachí señalar: uchar señor: erasñó señora: erasñí septiembre: jentivar séptimo (-a): esterdó, esterí sepultar: archelar sepulturero (-a): archelaró, archelarí ser: quesar, sinar serio: sorimbo serpiente: sarapé serrano (-a): oroturné, orotuñí servir: archabar sesenta: joventa setenta: esterdí sexto (-a): zobio, zobía sí: oción si (condicional): sata, unga sidra: peñacoró siempre: gajeré sien: sierra siesta: sorní siete: ester siglo: gre signo: simache silencio: soniché, zoniché silla: bestí sin: bi sinagoga: socretería sino (destino): sustirí sino: tamí, unga sitio: gal sobar: bajambar sobrar: sobresarelar sobre: opre sobrevenir: opreabillar, sabindar socorrer: agiler sofocar: buyelar sol: cam (m) solamente: falcoré soldado: seroy sólida: silñí sólido: silné soltera: colcorrí, gellí soltero: colcorré, geló sombra: parín sombrero: chapirí, estache sonar: simbelar sonido: sen sopa: jibicha soplón: bucanó soportar: argurar sordo (-a): cajuncó, cajuncaí sorteo: sustirí sostener: ardiñelar su: sun subir: ardiñar suceder: anacer, chundear suceso: chundañí, querdí sudar: sodimiar suegra: ñuñí suegro: ñuco suelo: chén sueño: sobindoy, sordindoy suerte: sustirí sufrimiento: brichalipén sufrir: brichalar, urguiñar sujetar: sarterelar suministrar: maturnar superior: baré, furré súplica: brichardila surtidor: jañiqué suspiro: jimiloy susto: dra suya: desquerí suyo: desqueró tabaco: truján taberna: tasca tabla: pal taco: bartraqué tal: andoba talega: gonó también: trasmitó tambor: guajá tan: tran tanta: trincha tantear: chantear tanto: trinchí tapadera: tapisalera tapar: ucharar tapia: yustiqué tardar: tasabiar tarde: tasalá, tasardén taza: dubela, subulmí te: tacué, tucue té: ten tecla: pajabí técnico (-a): chanaró, chanaró teja: oleña tejado: trasardó tejer: alaquiar temblar: dajirar, jirear temer: canguelar temor: arasnó, canguelo tempestad: buró templo: altana, cangaripé tenaza: madraga tenebroso (-a): bruquilló, bruquillí tener: tenelar, abiyelar, abelar tentación: bajambarí, chungalipén tentar: tensiarar tercero (-a): brodeló, brodelí, trincheró, trincherí tercio (-a): trino, trina terciopelo: vellido terco: panchariqué ternera: chajurí ternero (becerro): chajurú terraza: varidi terremoto: jolilimotó terreno: chén terror: dal tesoro: manchín testículo: albairé testículos (plural): janrrelles testigo (-a): dicharó, dicharí, machiró, machirí testimonio: machiriá teta: chepó, chuchaí ti: tacué, tucue tiempo: chiró, dané tienda: cachimaní tierra: chén tijeras: cachá timo: penchicarda tinaja: lucharré tinta: arantí tintero: terindoy tiña: tel tirano (-a): pandelaro, pandelarí tiritar: jirar tocar: pajabar tocata: pajabí tocayo (-a): bajambayo, bajambaya tocino: balibá tomar: trinquelar, ustibar tomate: lolé tono: didiló tonto (-a): bombané, bombañí toque: pajabañí tormenta: buró tormento: acharé toro: burel torre: alta torrente: sisní torreón: fermenicha torrija: filichija tórtola: gobarey tos: chicatelu toser: chicatelar tostada: filichija trabajar: currelar trabajo: currelo, trocané traducir: destebrechar traer: acabelar tragar: trajelar tragón (-ona): jallipón, jallipí traidor (-a): singaló, singallí, suncaló, suncallí trama: trajata trampa: bitijí tras: palal trasero: bullaté trasladar: chasar trece: trindeque treinta: trianda, sinebo tren: birdoche tres: trin trigo: guí Trinidad: Trimurtí triste: fané tristeza: charaburí triunfar: garlear trompeta: pumetelí tronar: luriandar tronco: tronfaró trono: bestí tropezar: chondelar trueno: luriandó trueque: garda tú: tacué tuerto (-a): cocorroró, cocorrí tumbar: combar tumulto: arjulejá túnica: furí turbación: darañalí tuyo: tucue último (-a): egresitón, egresitoñí ultrajar: achangar una: yequí ungir: ampiar único (-a): beicó, beiquí universo: sundaché uno: yequé unos (plural): yeques untar: ampiar uña: turra usar: daracar uso: daraco usted: ostré uva: draca, traquia vaca: bechuñí vacío: liché vagabundo (-a): bochacay, bochacayí vagina: beo vagón: urdón vale: mola valentía: soschí valiente: terné valle: butrón valor: chiporró, ternariló vanidosa: bujiñí vano: bujiné vaquilla: chajurí vara: ran varón: manu varonil: manusaló vaso: escarqué vecino (-a): algomagó, algomaguí vehículo: berduñí veinte: bin vejez: purañí vela (candela): mermellí veleta: diqueleta velón: dundiló venado: bajilacha vendar: pandrebar vendedor (-a): bisnaró, bisnarí vender: binar, bisnar, venar veneno: drao venerar: bujirar venido (-a): abillaó, abillí venir: abillar ventana: berdacuñí, bisna ventura: bisnajura ver: apicharar, endicar verano: yacunó, cariano veraz: chipendí verdad: chachipén, chamuchí, chipé verdadero (-a): chachipenó, chachipení verde: bardorí verdoso (-a): bandró, bardroí verdugo: anaoz vereda: oroscaña vergüenza: lacha vertedero: furgoñí vestimenta: talaror vestir: talarar veta: busjí vez: begai, chiró viajero (-a): mostarbán, mostarbañí vianda: maas víbora: verbiricha vid: draca, traquia vida: chanigué, puchén vidrio: dinastré vieja: purí viejo: puré viento: barbán, gris vientre: trupo viernes: ajoró viga: condarí vigoroso (-a): sisló, sisllí vileza: bachurrí vinagre: molsoré vino: mol viña: eresí Virgen María: Tamara virginidad: pachí virtud: sila virtuoso (-a): silaró, silarí vista: discandí visto: dicaito viuda: pespirincha viudo: pespiriucho vivir: apuchelar vivo (-a): apucheló, apuchelí vocablo: lao vocear: golar volar: balogar volúmen: bacamún voluminoso: barial voluntad: oropendola vosotras: sanguí vosotros: sangué voz: golé vuelta: truta vuestra: jirí vuestro: jiré y las: yas y los: yes y (conjunción): ta ya: acaná yegua: grasñí yema: perma yerno: sasú yesca: yaspardí yeso: alfor yo: man, mangué, manguí yunque: trujé zapatero: chumajarró zapatilla: alcorque zapato: calco, tirabañí zarza: berdolaya zorongo (paño): zorongo zorra: andándula |
|||||||||||

